Uncategorized

მოგების ნორმა ცენტრალურია – მაიკლ რობერტსი.

 

თანამედროვე მსოფლიო ეკონომიკაში გაბატონებულია კაპიტალისტური წარმოების წესი. კაპიტალიზმში ფული გამოიყენება მეტი ფულის საკეთებლად. წარმოების ძრავი მოგებაა და არა საზოგადოებრივი საჭიროებები. კაპიტალისტური წარმოება წრფივი ვერტიკალობით არ მიმდიანრეობს. ის ექვემდებარება განმეორებად ბუმებს და ჩავარდნებს, რაც ანადგურებს და ფლანგავს საზოგადოების (მშრომელების) მიერ წინათ შექმნილი ღირებულების დიდ ნაწილს. 1880-იან და 1890-იან წლებში, ჩვენ ამერიკული წარმოების და სიმდიდრის მასობრივი განადგურება ვიხილეთ, ასევე მოხდა 1930-იანი წლების დიდი დეპრესიის დროს. სულ ახლახანს ჩვენ გადავიტანეთ საუკუნის პირველი დიდი რეცესია და ამჟამადაც ხანგძლივ დეპრესიაში ვიმყოფებით.

კაპიტალისტური წარმოების წესის პერიოდული კრიზისები ორი საფუძვლიდან გამომდიანრეობს. ერთია, მონეტარული ეკონომიკა, რაც კაპიტალიზმის მთავარი განმასახიერებელია და რომელიც ყოველთვის გულისხმობს კრიზისის შესაძლებლობას. შესაძლებელია, რომ ფულის მფლობელებმა ყოველთვის არ დახარჯონ  და ინვესტირებასაც, მისი დაგროვება (hoarding)  ამჯობინონ. თუ,  ამა თუ იმ მიზეზის გამო,  ისინი ამას აკეთბენ შესაძლებელია მოხდეს გაცვლითი პროცესების ჩამოშლა და ყიდვა გაყიდვის კრიზისის წარმოქმნა.

(more…)

კარლ მარქსი და ჰაიმან მინსკი ფინანსური კაპიტალიზმის კრიზისული ბუნების შესახებ. ელგუჯა მექვაბრიშვილი

china minsky 1

სტილიზებული “მინსკის ციკლი”.

გლობალიზაციის ეპოქის ეკონომიკური კრიზისები, განსაკუთრებით კი 2007-2009 წლების ფინანსურ-ეკონომიკური კრიზისი, საფუძველს გვაძლევს ახალი კუთხით შევხედოთ ეკონომიკური კრიზისების პრობლემის დიდი ისტორიისა და ტრადიციების მქონე მეცნიერულ კვლევას და გარკვეული პარალელები გავავლოთ სხვადასხვა ეპოქისა თუ მიმართულების მეცნიერთა ნააზრევში. ამ თვალსაზრისით მეტად საინტერესოდ მიგვაჩნია კაპიტალიზმის ფინანსურ სისტემაზე მუშათა კლასის ეკონომიკური თეორიის ფუძემდებლის, კ. მარქსისა და ცნობილი ნეოკეინზიანელის, ჰ. მინსკის შეხედულებათა შედარებითი ანალიზი. კ. მარქსის ბიოგრაფია კარგადაა ცნობილი, განსაკუთრებით უფროსი და საშუალო თაობის ქართველი მკითხველისათვის, რასაც ვერ ვიტყვით ჰ. მინსკის შესახებ. ამიტომ ძალიან მოკლედ მისი მეცნიერული პორტრეტის რამდენიმე შტრიხზე შევჩერდებით. ჰაიმან მინსკი დაიბადა 1919 წელს აშშ-ში, ჩიკაგოში, ბელორუსიდან ემიგრირებული ებრაელი მენშევიკის ოჯახში. დაამთავრა ჩიკაგოს უნივერსიტეტი მათემატიკოსის დიპლომით და ჰარვარდის უნივერსიტეტი ეკონომიკაში ფილოსოფიის დოქტორის აკადემიური ხარისხით. მუშაობდა ეკონომიკის პროფესორად სენტ-ლუისის ვაშინგტონის უნივერსიტეტში. სიცოცხლის ბოლო წლებში მოღვაწეობდა ჯერომი ლევის ეკონომიკის ინსტიტუტის ბარდის კოლეჯში მეცნიერ-მკვლევარად.

(more…)

მსოფლიო სავალუტო ფონდი , კაპიტალიზმი, და ღირებულების კანონი. ენდრიუ კლაიმანი

 

Andrew Kliman

მთავარი, რაზეც მინდა ყურადღება გავამახვილო, შემდეგია: მსოფლიო ეკონომიკას არ აკონტროლებს არც საერთაშორისო სავალუტო ფონდი (IMF), არც მსოფლიო ბანკი, არც შეერთებული შტატების ხაზინა და არც უოლ-სტრიტი. მსოფლიო ეკონომიკას აკონტროლებს უპიროვნო კანონი,  ღირებულების კანონი. ის უპიროვნოა ისევე, როგორც გრავიტაციის კანონი – ის მუშაობს კონკრეტულ ადამიანთა ნებისა თუ განზრახვისგან დამოუკიდებლად. თქვენი სახლის სახურავი ჩამოინგრევა არა იმიტომ რომ ვინმემ დაგეგმა ასე, არამედ გრავიტაციის კანონის არსებობის გამო.

მსგავსად ამისა, კაპიტალისტები და მათი დაწესებულებები კი არ გეგმავენ კრიზისებს,  არამედ, ღირებულების კანონი არის თავისი არსით წინააღმდეგობრივი, თვით უარმყოფელი, და სწორედ ეს ასაზრდოებს კაპიტალისტური სისტემის კრიზისს.

და აქ შემოდის საერთაშორისო საკრედიტო ორგანიზაციების როლი. ბოლო წლებში, განსაკუთრებით საერთაშორისო სავალუტო ფონდმა, ითავა ახალი როლი, განსხვავებით იმისგან, რასაც ის თავისი არსებობის პირველი 30 წლის განმავლობაში ასრულებდა, და განსხვავებით იმ როლისგანაც, რომელსაც ის ოთხმოციანებში ასრულებდა, როგორც “მესამე მსოფლიოს” ვალის კრიზისის მომგვარებელი. მისი ახალი როლი არის გლობალური ეკონომიკური კრიზისის მართვა, მცდელობა რომ შეაკეთოს მსოფლიო ეკომონიკა და იხსნას ის კოლაფსისგან. რასაც ის აკეთებს, არსობრივად არის ცდა გადაფაროს და მოაგვაროს ძველი, ჩავარდნილი ვალი ახალი ვალით და ქვეყნები, რომლებიც იღებენ ამ ახალ ვალს, აქციოს ვალის გადამხდელ მანქანებად. ამ პროცესის შესაბამისი, ზრდილობიანი ტერმინი არის “სტრუქტურული ადაპტაცია (structural adjustment)” . (more…)

კერძო ვალი და მიმდინარე კრიზისი . სტივ კინი

 

p01hh1fbკრიზისიც და მის წინ მიმდინარე ბუმიც გამოწვეულია კერძო ვალების ცვლილებებისგან. აგრეგირებული კერძო ვალის ზრდა ემატება მოთხოვნას, და ვალების დაცემა გამოკლებულია მისგან. ეს საკითხი სისტემატურად უარყოფილია კონვენციური ეკონომიკური შეხედულებების საფუძველზე (მაგალითად, პოლ კრუგმანთან), თუმცა აშკარაა ემპირიული მონაცემებიდან.

თავად კრიზისი 2008 წელს დაიწყო, ზუსტად იმდროს, როცა კერძო ვალის ზრდა მშპ-წილში 30%იანი  წლიურ პიკიდან  ჩამოვარდა და 2010 წელს მინუს 20 პროცენტამდე ჩაყვინთა. გამოცოცხლება (recovery) დაიწყო იმ დროს როდესაც ვალების დაცემის მაჩვენებელი შენელდა. მთელი რეცესიის განმავლობაში, ბუმს და ჩავარდნას შორის 1990-2012, წლიური კორელაცია კერძო ვალების მაჩვენებელსა და უმუშევრობის მაჩვენებელს შორის -0.92 იყო.

კერძო ვალის და უმუშევრობის ცვლილებები.

Screenshot_1

წითელი – უმუშევრობა

ლურჯი – ცვლილება ვალებში

(more…)