კერძო ვალი და მიმდინარე კრიზისი . სტივ კინი

 

p01hh1fbკრიზისიც და მის წინ მიმდინარე ბუმიც გამოწვეულია კერძო ვალების ცვლილებებისგან. აგრეგირებული კერძო ვალის ზრდა ემატება მოთხოვნას, და ვალების დაცემა გამოკლებულია მისგან. ეს საკითხი სისტემატურად უარყოფილია კონვენციური ეკონომიკური შეხედულებების საფუძველზე (მაგალითად, პოლ კრუგმანთან), თუმცა აშკარაა ემპირიული მონაცემებიდან.

თავად კრიზისი 2008 წელს დაიწყო, ზუსტად იმდროს, როცა კერძო ვალის ზრდა მშპ-წილში 30%იანი  წლიურ პიკიდან  ჩამოვარდა და 2010 წელს მინუს 20 პროცენტამდე ჩაყვინთა. გამოცოცხლება (recovery) დაიწყო იმ დროს როდესაც ვალების დაცემის მაჩვენებელი შენელდა. მთელი რეცესიის განმავლობაში, ბუმს და ჩავარდნას შორის 1990-2012, წლიური კორელაცია კერძო ვალების მაჩვენებელსა და უმუშევრობის მაჩვენებელს შორის -0.92 იყო.

კერძო ვალის და უმუშევრობის ცვლილებები.

Screenshot_1

წითელი – უმუშევრობა

ლურჯი – ცვლილება ვალებში

http://www.debtdeflation.com/blogs

ამ კორეალაციის უკან ის მიზეზობიობა დგას, რომ ფული იქმნება “ენდოგენურად”, როდესაც საბანკო სექტორი ქმნის ვალს, და ეს ახლად შექმნილი ვალი ემატება ერთობლივ მოთხოვნას – როგორც ამას ამტკიცებდნენ არა-ორთოდოქსი ეკონომისტები, შუმპეტერიდან მინსკიმდე. როდესაც ეს ვალები აფინანსებს წმინდა  ინვესტიციებს, ის მზარდი კაპიტალისტური ეკონომიკის აუცილებელი ელემენტია, ის იზრდება, მაგრამ არ აჩვენებს მიმართებას მშპ-სთან, და ფინანსური სექტორისთვის მოკრძალებული მოგება მოაქვს. მაგრამ, როცა ის აქტივების ფასებზე სპეკულაციას აფინასნებს, მშპ-ზე სწრაფად იზრდება, იწვევს მოუთოკავი მოგების მიღებას ფინანსური სექტორისთვის და ხდება პონცი სქემების წარმოქმნა, რომლებიც მდგრადი ეკონომიკური ზრდისთვის იგივეა რაც ბიოლოგიური ზრდისთვის კიბო.

 როცა პონცი სქემები გამომჟღავნდება, ვალების ზრდის მაჩვენებელი კოლაფსს განიცდის და ვალების ზრდიდან გამოწვეული მოთხოვნის ბიძგი ტვირთათ აწვება მოთხოვნას, ვალების (მიწოდების) შემცირებისას. მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ ყველა ეკონომიკური ვარდნიდან, ზრდა იმ დროს ბრუნდებოდა, როცა ვალი კიდევ ერთხელ იწყდებდა მშპ-სთან შეფარდებით ზრდას. ამის მიუხედავად ჩვენს მიერ ახლახან ნანახმა ბუშტმა ვალები აქამდე ისტორიაში არნახულ დონემდე მიიყვანა, აამუშავა ლევერიჯების შემცირების პროცესი, რაც დეპრესიის ნიშანთვისებაა.

ამერიკის კერძო ვალის პროპორცია.

Screenshot_2

ვალი, როგორც მშპ-ს %.

წითელი -კერძო ვალი

ლურჯი – სახელმწიფო ვალი

შავი – ექსტრაპოლირებული (მთ: ძველი ტენდენციის მომავალში გადმოტანა) კერძო ვალი.

ბოლო დეპრესიის 13 წლიან პერიოდში, ვალების დონე მშპ-ს 240 % იდან, 45%-ამდე  დაეცა და მომდევნო დაბალი ვალების პერიოდმა, ამერიკის ისტორიაში ყველაზე გრძელი ბუმი განაპირობა. ჩვენ ლევერიჯის შემცირებას მშპ-სთან 303 % იანი მაჩვენებლიდან ვიწყებთ . სამი წლის თავზე ის დიდი დეპრესიის დროის პიკზე 10%-ით მეტია. ჩვენი დღევანდელი მიამრთულების გათვალისწინებით 2027 წელს შეგვეძლება იმ დონეზე დაბრუნება, რომელიც ადრეულ სამოცდაათიანებში იყო, პერიოდში რომელშიც ამერიკა უკვე აღარ იყო, ის რასაც მისნკი  “ფინანსურად ჯანსაღ საზოგადოებას” უწოდებდა, და რამაც საძირკველი ჩაუყარა ოქროს ხანას, რომელიც 1966 დასრულდა.

სანამ ჩვენ ლევერიჯის შემცირებას ვახდენთ, ამერიკული კორპორაციების ინვესტიციები სუსტდება და ეკონომიკური ზრდა საუკეთესო შემთხვევაში გაუბედავი ნაბიჯებით იმოძრავებს. სახელმწიფო დეფიციტი შეამსუბუქებს დაცემას, (ოცდაათიანებთან შედარებით სახელმწიფოს უფრო ფართო მასშტაბიანი ხარჯვა ხსნის იმას, თუ რატომ არ იწვევს ლევერიჯის შემცირების  ეს ბევრად დიდი პროცესი,  სასტიკ დეპრესიას) მაგრამ მხოლოდ დეფიციტი არ იქნება საკმარისი. თუკი ამერიკას სურს “ათწლეულის დაკარგვა” აიცილოს თავიდან, კერძო ვალის დონე უნდა შემცირდეს თანმიმდევრული ანულირებით, ლევერიჯის შემცირებით და გაბნკროტების ნელ პროცესის თანხლებით.

ანტიკურობაში ეს იუბილეზე , ხდებოდა, თუმცა 1980 წლიდან ვალების სეკურიტაზაციასთან ერთად ეს პროცესი მეტად გართულდა. თუკი ანტიკური იუბილის დროს მხოლოდ მსესხებლები ზარალდებოდნენ, ვალების ჩამოჭრა დღეს გამოიწვევს ბევრი საპენსიო ფონდის, მუნიციპალიტეტის და იმათ  გაბანკროტებას ვისაც შეძენილი აქვს სეკურიტიზებული სავალო ინსტრუმენტები აქვს ბანკებისგან. შესაბამისად მე გთავაზობთმ რომ  “ვალების თანამედროვე იუბილემ” მიიღოს  „რაოდენობრივი მონეტარული ლიბერალიზაცის ფორმა საჯარო სექტორისთვის“ (“Quantitative Easing for the Public”) : მონეტარული ინექცია ფედის მიერ არა ბანკების სარეზერვო ანგარიშზე, არამედ საჯარო სექტორის საბანკო ანგარიშებზე – მაგრამ იმ პირობით მისი პირველი ფუნქცია ვალების დაფარვა იქნება. ეს შეამცირებს ვალს პირდაპირ, მაგრამ არა დებიტორების უპირატსობით დამზოგებზე,  და შეამცირებს ფინანსური სექტორების მომგებიანობას თუმცა არ იმოქმედებს მის გადახდისუნარიონაბზე.

ამ სახის პოლიტიკის გარეშე ამერიკა წინასწარ განწირულია დაკარგოს ორი დეკადა იმ ჭეშმარიტების სწავლაში , რომელიც მიჩელ ჰუდსონმა  მარტივი აფორიზმით გამოხატა -“ვალები რომელთა გადახდაც შეუძლებელია, არ გადაიხდება”.

წყარო – https://thenextrecession.files.wordpress.com/2012/07/crisissummaries.pdf

სტივ კინის ბლოგი და საიტი – http://www.debtdeflation.com/blogs/
http://www.debunkingeconomics.com/

იხილეთ სტივ კინის მანიფესტი 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s